Verslag! Over feiten, meningen en communiceren zonder te kunnen praten: lustrumsymposium SciCom NL

FotoRijksmuseumBoerhaave
Rijksmuseum Boerhaave (foto: Mike Bink)

SciCom NL, dé Nederlandse vereniging voor wetenschapscommunicatoren, bestond in september 2018 vijf jaar! Op 22 september vierden we onze vijfde verjaardag op de plek waar het idee voor de vereniging ooit werd geboren: Rijksmuseum Boerhaave in Leiden.

In onderstaand verslag geeft SciCom NL voorzitter Annette ter Haar een paar cadeautjes weg:

Over Thorbecke en de opkomst (en ondergang?) van feitenkennis

“In de inleiding noemde ik (Annette) het boek ‘Feitenkennis’ of Factfulness van Hans Rosling, Olga Rosling en Anna Rosling Rönnlund. Voor wie het boek nog niet kent, hierbij mijn eerste cadeautje voor jullie: https://www.gapminder.org. Lees het boek, doe de quiz en ontdek hoe het met jouw feitenkennis over de wereld gesteld is. Extra tip: Dollar street, see how people really live.

Curator van Rijksmuseum Boerhaave, Ad Maas, liet zijn licht schijnen over feiten en schreef daar een mooi blog over the rise and fall of the fact. Hier de quote over hoe de Britse Academie voor wetenschappen het feit heeft ‘uitgevonden’ om met elkaar te kunnen communiceren.

“Shapin and Schaffer argue that the rise of the fact in experimental natural philosophy was informed by societal and political needs. When the Royal Society was founded in 1660, England was hopelessly tangled up in sectarian violence and disputes, and neither its successive leaders, nor any of the religious and political factions were able to establish moral authority. Every debate inevitably aggravated the raging civil strife. It was in this constellation that the members of the Royal Society started to organize meetings in which experiments took center stage. These experiments produced ‘facts’. The gentlemen agreed that these should be accepted as the highest possible approximation of the truth.” 

Wil je meer weten over Thorbecke, er is net een boeiende biografie over hem verschenen.

Locked-In: je moet wel iemand hebben die met je wil communiceren

Na de wetenschap was het tijd voor communicatie. Helen Keller is een voorbeeld dat ik vaak gebruik om het belang van communicatie te illustreren. Zij was 19 m aanden oud toen zij blind, doof en stom werd. Toch leerde ze praten en haar eerste woorden luidden ‘I am not dumb now’. Mensen met het locked-in-syndroom zitten in een vergelijkbaar schuitje: volledig bewust in een lijf dat niet meewerkt. Het belang van nieuwe communicatiemiddelen voor deze doelgroep, is groot en daar werkt Femke Nijboer hard aan in haar Locked-in Lab. ‘Dat is allemaal mooi en aardig’ zei één van haar patiënten, maar je moet wel iemand hebben die met je wil communiceren’. Femke Nijboer en Paul Trossèl verlegden met veel humor de focus van de beperkingen naar de mogelijkheden. Je kunt herstellen van Locked In, maar zelfs mèt is het leven een dikke zeven. Ze maakten diepe indruk met hun optreden en de passage uit Oogwenk.

Brave New World waar kunst en kennis elkaar ontmoeten

Leiden is stad van Kunst en Kennis en is in 2022 European city of Science. De wetenschap ontwikkelt zich razendsnel en hetzelfde geldt voor de media, lees bijvoorbeeld van Guthenberg tot Zuckerberg. Alexander Mouret zette een stip op de horizon en nam ons mee naar de directe toekomst, een onderwerp dat hij uitdiept in Brave New World, een tweedaags symposium waar kunst en kennis elkaar als gelijkwaardige partners ontmoeten. In 2018 vindt het plaats op 8 en 9 november. Al twee jaar lang hebben we de deal met Alexander dat wie schrijft over Brave New World, zich meldt bij Kim@bravenewworld.nl en in overleg met haar Brave New World gratis mag meemaken.

Ereleden en hun visie op vijf jaar SciCom NL

  • In de pauze vertelde erelid Dirk van Delft waarom het belangrijk is alle mensen met een verhaal over wetenschap samen te brengen. SciCom NL is er voor wetenschappers, journalisten, museummedewerkers, docenten, studenten, mensen uit het bedrijfsleven, communicatieadviseurs en andere geïnteresseerden. Voor álle ‘wetenschapscommunicatoren’ dus.
  • Erelid Maarten Van der Sanden overtrof onze stoutste verwachtingen met een pleidooi voor los zand en rafelrandjes.’Los zand is zo gek nog niet als je het over wezenlijke samenhang hebt. Dan kun je namelijk met elkaar verstuiven, verschuiven, mengen, modder worden. Dan kun je vormen aannemen of vormen veranderen. Dan kan je schuren, polijsten of juist ondersteunen’. Zijn gehele column vind je op onze website, als motto en leidend principe.
  • Lara Tauritz-Bakker, erelid en oprichter, en nu hard bezig met haar co-schappen, deed een oproep voor een Flamechallenge, nu niet op 11 jarigen gericht, maar op ouders die eigenlijk nergens aantrekkelijke en begrijpelijke informatie vinden over zo’n belangrijk onderwerp als vaccinaties.

Er was eens …

David Redeker en Marlous ten Kate bezorgden ons een hilarische ‘Lang zal ze leven’ en een knettergoede workshop Scientific Storytelling. Alles nog eens nalezen? Pak de boekenlegger erbij! En boek ze!

Nieuwe plannen: lobbyen voor wetenschapscommunicatoren

Tenslotte vertelde Ineke Boneschansker over ons volgende evenement: een drieluik dit keer over hoe je de politiek betrekt bij jouw wetenschap op 1/11, 31/1 en 28/3. Dit organiseren we samen met onze partner de PA-academie. Lees meer op https://scicomnl.wordpress.com/2018/07/03/save-the-dates-masterclass-drieluik-public-affairs-voor-wetenschapscommunicatoren/. Aanmelden kan via deze aanmeldlink. Let op: we raden sterk aan om het volledige drieluik te volgen.”

birthday-675486_1920

Het hele programma:

13.00 Ontvangst met taart
13.30 De lezing die het bij de feiten houdt
Het verschil tussen ‘truth’ en ‘post-truth’ is dat de eerste de feiten respecteert en de tweede eraan voorbij gaat. Maar hoe vanzelfsprekend is het dat het feit als ultieme arbiter geldt inzake waarheid of onwaarheid? En is een feitenvrije waarheid op de keper beschouwd wel zo vreemd? Aan de hand van de liberaal Rudolf Johan Thorbecke en de radicale, ‘materialistische’ fysioloog Jacob Moleschott laat spreker Ad Maas zien hoe de negentiende eeuw een spiegelbeeld vormt van onze tijd. Beide hoofdpersonen bestreden de traditionele autoriteit van kerkelijke dogma’s en het persoonlijk gezag van koning en aristocraten. Ervoor in de plaats kwam – inderdaad – het feit.Ad Maas is wetenschapshistoricus en conservator in Rijksmuseum Boerhaave. Hij houdt zich onder meer bezig met hoe ons wetenschappelijk denken en onze wetenschappelijke instituties in de negentiende eeuw vorm kregen. Lees zijn  blog.  
14.00 Locked in or locked out?
Paul Trossèl en Femke Nijboer vormen een bijzonder sprekersduo. Voorheen hadden zij een wetenschapper/patiënt relatie terwijl zij nu collega’s zijn. En beiden communiceren ze eigenzinnig. Paul spreekt niet zoals hij zou wensen. Door een hersenstaminfarct is hij volledig verlamd, zit hij in een rolstoel en kan hij niet meer praten. Hij communiceert analoog: naar boven kijken is ja, naar beneden kijken is nee. Als je het alfabet voor hem opdreunt, kijkt hij omhoog bij de letter die hij wil selecteren. Femke Nijboer communiceert niet zoals het hoort als wetenschapper. Wetenschappers horen publicaties te schrijven in wetenschappelijk tijdschriften, maar Femke staat liever te spreken voor een zaaltje met mensen en ze twittert en instagramt dat het een lieve lust is. Op zoek naar vrijheid om jezelf te kunnen zijn, vertellen zij hoe ze hun weg gevonden hebben ondanks hun ‘handicap’. Hoe maak je van de nood een deugd? Hoe kan je zonder te kunnen praten en volledig verlamd toch ondernemen? En hoe kan je als wetenschapper buiten de lijntjes kleuren en alternatieve vormen van financiering vinden?Femke Nijboer is universitair docent neuropsychologie aan de Universiteit Leiden. Paul Trossèl heeft het Locked-In syndroom. Hij schreef samen met zijn vrouw Arianne en journaliste Laura van der Burgt het boek ‘Oogwenk’ over zijn verhaal. 
14.30 Stip op de horizon
Innoveren kun je niet alleen. Wetenschap, industrie en de culturele sector moeten handen ineen slaan om impact te creëren op de maatschappij. Bestuurders, beleidsadviseurs, innovatiemanagers, wetenschappers en andere professionals moeten proberen om voorbíj de opkomende trends te kunnen kijken, te durven vragen naar de ethische en sociale aspecten van innovatie en nú al nadenken over de mogelijke impact van technologische ontwikkelingen op de samenleving.  De focus op de Brave New World Conferentie ligt daarom bijvoorbeeld niet op de technische details van innovaties, maar op de ethische en sociale impact van toekomstige innovaties op de mens. Dit wordt vervolgens aangevlogen vanuit verschillende invalshoeken, zoals kunst, filosofie, wetenschap en industrie. Hoe kan Leiden een centrale rol spelen om deze ontwikkelingen rondom innovatie en kennisuitwisseling op te pakken? Welke initiatieven kunnen opgezet worden om wetenschap, cultuur en de maatschappij bij elkaar te brengen?Alexander Mouret is directeur Public Relations & Outreach bij Luris, het centrum van de Universiteit Leiden en het Leids Universitair Medisch Centrum, dat verbindingen creëert en faciliteert tussen Leidse wetenschappers en marktpartijen voor benutting van wetenschappelijke kennis. Daarnaast is Alexander directeur van de Brave New World conferentie en Leiden Int. Film Festival. 
15.00 Pauze met (virgin) bubbels en gesproken columns van SciCom NL ereleden

Laura Tauritz Bakker roept op tot een Flame Challenge: leg aan 11-jarigen uit hoe dat eigenlijk werkt: vaccineren.  

Maarten van der Sanden werpt de knuppel in het hoenderhok: is SciCom NL niet veel meer een beweging dan een vereniging?

Dirk van Delft blikt terug en vooruit: waarom SciCom NL?

15.30 Workshop Scientific Storytelling
Ben je benieuwd hoe je een wetenschappelijke verhaal spannender kan maken? David Redeker en Marloes ten Kate geven een voorproefje van hun workshop Scientific Storytelling. Zij zijn beiden improvisatie-acteur, communiceren al jaren over wetenschap en weten als geen ander hoe je in een mum van tijd een boeiend verhaal vertelt. Meer op: www.scientificstorytelling.nlMarloes ten Kate is wetenschapsredacteur en presentatrice. David Redeker is communicatieadviseur, wetenschapsjournalist en trainer.
16.15 Afsluiting met sneak preview: SciCom NL in het najaar
Gevolgd door een borrel in de tuin
17.00 Einde