Workshop Myth Debunking

Het Myth Debunking Handbook: : verplichte kost voor wetenschapscommunicatoren?

Je bent op een feestje en de buurman van je zus (of de zus van je buurman) beweert doodleuk dat klimaatverandering niet door de mens wordt veroorzaakt – het klimaat verandert wel vaker, en er  volgt een verhaal over een complottheorie waarbij Obama het klimaat gebruikt om het volk eronder te houden. Wat doe je?

Veel mensen gaan de discussie uit de weg, halen een biertje of gaan plassen. Maar ik vroeg dit vrijdag aan studenten wetenschapscommunicatie. Studenten met een bèta-opleiding, die leren om moeilijke materie over te brengen op een algemeen publiek. En als docent van sommigen van deze studenten vind ik dat ze niet alleen een professionele rol hebben, maar ook in hun vrije tijd mensen kunnen voorzien van juiste informatie. En mensen kunnen wijzen op hardnekkige foute ideeën: mythes.

Zelf zit ik bij een aantal facebook-groepen met tips over ouderschap en opvoeding. En ik schrik soms van het feit dat zoveel moeders (altijd moeders, geen vaders) twijfelen aan vaccinaties en daarmee anderen aan het twijfelen brengen. Ik vind het mijn taak als bioloog en wetenschapscommunicator om te reageren op blogs en opmerkingen daarover, en een poging te doen mensen op een ander idee te brengen (al weet ik dat het meestal tevergeefs is). Maar hoe doe je dat op een goede manier? Hoe zorg je ervoor dat de dingen die je zegt niet in het verkeerde keelgat schieten? Hoe hou je het een beetje netjes? Toen ik me dit een tijdje geleden op twitter afvroeg wees iemand me op het Handboek Myth Debunking (sorry lieve volger die me hierop wees, ik wil je graag noemen maar ik ben vergeten wie… als je reageert zal ik je persoonlijk bedanken). Dat Myth Debunking Handboek bleek boordevol nuttige tips te zitten over wat je in dergelijke gevallen moet doen (en vooral moet laten).

Het leek mij een handige tool voor alle wetenschapscommunicatoren, en toen SciComNL om een bijdrage gevraagd werd voor het congres voor wetenschapscommunicatiestudenten, stelde ik een workshop Myth Debunking voor. De organisatie stemde unaniem voor, en de deelnemers van het congres ook. En zo gebeurde het dat ik afgelopen vrijdag, samen met mede-bestuurslid Annette ter Haar voor 28 mensen deze workshop gaf. Voornamelijk studenten, maar ook hoogleraar wetenschapscommunicatie Ionica Smeets zat in de zaal.

We vertelden eerst waarom we deze workshop zo belangrijk vonden (zie boven) en myth debunking conclusionsvervolgens kwamen de tips aan bod (zie afbeelding – verder verwijs ik je graag door naar de presentatie en het handboek).  De deelnemers oefenden met een aantal praktijkvoorbeelden. We hadden hiervoor 5 cases opgesteld: 1) klimaatverandering komt niet door de mens; 2) je zwangere schoonzus die vertelt dat ze jóuw aanstaande neefje niet gaat vaccineren vanwege de kans op autisme; 3) je tante die iedereen homeopathie aanraadt omdat het haar ook geholpen heeft tegen migraine; 4) een teamdag op de school waar je werkt die over leerstijlen gaat; en 5) een personal trainer die je E-nummers afraadt om sneller af te vallen. De opdracht: verzin wat je in dat geval gaat zeggen?

De deelnemers gingen druk in discussie en al snel bleek dat het best moeilijk is. Hoe doe je dit zonder iemand voor het hoofd te stoten? Vooral dat laatste is nogal belangrijk:  één tip voor goede myth debunking is dan ook dat je je discussiepartner altijd serieus neemt en hem of haar nooit voor gek zet! Het gaat niet alleen over wát mensen denken, maar ook hoe. Neem emoties dus heel serieus en probeer je in te leven in de andere persoon (hoe moelijk dat soms ook is).

Er zijn natuurlijk geen duidelijke goede en foute antwoorden op de cases, maar ons doel was bereikt: de studenten kennis laten maken met het handboek en met hun taak als myth debunkers. Ga in gesprek, het is jouw taak als wetenschappelijk opgeleide communicator om onzin de wereld uit te helpen. En ja, het is soms heel onbevredigend, maar iemand moet het doen. Succes!